Mga Pangunahing Tauhan
Basilio – Ang nagbunyag ng lihim na plano ng pagsabog kay Isagani matapos siyang hindi papasukin sa bahay dahil sa hindi pormal na kasuotan.
Isagani – Ang dating kasintahan ni Paulita na kumuha at nagtapon ng lampara sa ilog upang iligtas ang kaniyang minamahal mula sa pagsabog.
Simoun – Ang nagdala at naglagay ng mahiwagang lamparang may bomba sa mesang kainan bago mabilis na umalis.
Kapitan Heneral – Ang pinakamataas na pinuno ng pamahalaan na naging sanhi ng malaking takot sa handaan nang makita ang babala sa papel at ang pagdidilim ng lampara.
Padre Salvi – Ang paring namutla at nanginig sa takot nang makilala at makumpirma ang lagda ni Juan Crisostomo Ibarra sa natagpuang papel.
Buod ng Kabanata
Nagsimulang magdatingan ang mga panauhin sa kani-kanilang magarang kasuotan. Dumating ang bagong kasal na sina Paulita Gomez at Juanito Pelaez kasama si Donya Victorina. Masayang nag-uusap at nagpapatutsada ang mga bisita habang balisa naman si Don Timoteo sa paghihintay sa Kapitan Heneral.
Dumating ang Heneral kasama ang kaniyang asawa na nakasuot ng napakaraming perlas at dyamante. Sinalubong sila ni Don Timoteo sa saliw ng Marcha Real at inakay patungo sa nakalaang kainan.
Habang nasa labas ng bahay, nakita ni Basilio ang mga inosenteng batang nag-aalay ng bulaklak. Naisip niyang tulungan sila, ngunit nang matanawan niya sina Padre Salvi at Padre Irene ay bumalik ang kaniyang galit at pagnanais na gumanti. Nakita rin niya si Simoun na inilagay ang lampara sa mesang kainan at kaagad ding umalis.
Tinangka ni Basilio na pumasok upang magbabala, ngunit hindi siya pinapasok ng mga guwardiya dahil hindi pormal ang kaniyang kasuotan. Sa labas, nakatagpo niya si Isagani na nakatitig sa bahay habang nagdadalamhati. Ipinagtapat ni Basilio na may bombang sasabog sa loob ng bahay at pinakiusapan itong tumakbo na.
Sa loob ng bulwagan, may isang papel na nagpalipat-lipat sa mga kamay ng mga panauhin na may nakasulat na: Mane Thecel Phares / Juan Crisostomo Ibarra. Namutla at nanginig si Padre Salvi nang makita ito at kinumpirmang lagda nga iyon ni Ibarra. Nagdulot ito ng malaking takot at pangamba sa Kapitan Heneral at sa iba pang mga bisita.
Nang magsimulang mamutla o mamatay ang apoy ng lampara, inutusan ng Kapitan Heneral si Padre Irene na itaas ang mitsa nito. Bago pa man ito maitaas, mabilis na pumasok si Isagani, kinuha ang lampara, at itapon ito sa ilog upang iligtas si Paulita. Agad ding tumalon si Isagani sa tubig at mabilis na nakatakas bago pa man siya mahuli o mabaril ng mga guwardiya.
Mga Mahalagang Aral
Ang Dalisay na Pag-ibig ay Handa sa Pagsasakripisyo – Ipinakita ni Isagani na ang tunay na pagmamahal ay walang pinipiling kapalit. Sa kabila ng pagtataksil sa kaniya ni Paulita, inuna pa rin niya ang kaligtasan nito kaysa sa sarili niyang buhay at galit nang itapon niya ang lampara sa ilog.
Hindi Magtatagumpay ang Karahasan Laban sa Makatwirang Layunin Ang balak ni Simoun na maghiganti gamit ang malawakang pagsabog at pagpatay sa mga inosente ay napigilan. Ipinapaalala nito na ang paghihiganti at marahas na paraan ay hindi tamang kasagutan upang makamit ang katarungan at pagbabago sa lipunan.
Ang Masamang Gawa at Budhi ay Nagdudulot ng Walang Katapusang Takot Ang matinding takot at panginginig nina Padre Salvi at ng Kapitan Heneral nang makita ang pangalan ni Ibarra ay nagpapakita na ang mga taong gumagawa ng masama ay hindi kailanman magkakaroon ng tunay na kapanatagan sa isip. Ang pangaalipin at paglabag sa katarungan ay nag-iiwan ng takot na balang-araw ay sisingilin sila ng kanilang sariling budhi.