Mga Pangunahing Tauhan sa Kabanata
Basilio – Ang naglalakad sa karsada habang naghihintay ng itinakdang oras ng pagsabog; nagmumuni-muni sa kaniyang pait na nakaraan at sa katarungang nais niyang makamit.
Simoun – Ang mag-aalahas na nagplano ng pag-aalsa; nakita ni Basilio na dala ang magandang lamparang may lasong pula na idinisenyo para sa pagsabog.
Don Timoteo Pelaez – Ang ama ni Juanito Pelaez; ang nagbayad at nag-ayos ng dating bahay ni Kapitan Tiago upang maging marangya para sa kasal ng kaniyang anak.
Juanito Pelaez at Paulita Gomez – Ang magkasintahang ikinakasal na nakita ni Basilio sa marangyang karwahe habang patungo sa piging.
Isagani – Ang dating kasintahan ni Paulita na naalaala at kinauhawang maawaan ni Basilio habang iniisip ang kasal.
Sinong – Ang kutserong naghatid kay Simoun, na pamilyar kay Basilio mula sa San Diego.
Kapitan Heneral – Ang mataas na opisyal ng pamahalaan na inaasahang dadalo bilang ninong sa marangyang kasalan.
BUOD NG KABANATA
Alas-syete pa lamang ng gabi ay naglalakad-lakad na si Basilio sa karsada habang hinihintay ang itinakdang oras. Alaala niya ang mga pait at kaapihang pinagdaanan—ang pagkawala ng kaniyang kapatid, pagkabaliw at pagkamatay ng kaniyang ina, at ang pagpapakamatay ni Juli dahil sa kawalan ng katarungan. Ang mga karanasang ito ang nagpatibay sa kaniyang pasya na gumanti gamit ang hawak niyang rebolber at ang nakatakdang pagsabog.
Habang nag-iisip, nakita ni Basilio ang marangyang karwahe nina Juanito Pelaez at Paulita Gomez na nakadamit-pangkasal. Naramdaman niya ang lungkot para sa kaibigang si Isagani na pinagpalit ni Paulita. Naisip man niyang sabihin kay Isagani ang plano, nag-alala siyang baka humadlang lamang ito.
Sa Kalye Anloague gaganapin ang piging sa dating bahay ni Kapitan Tiago na binili ni Don Timoteo Pelaez sa mababang halaga sa tulong ni Simoun. Binihisan at pinalamutian nang husto ang bahay gaya ng mga alpombrang katulad sa Europa, mga kurtinang pelus, at mga mamahaling kubyertos na gawa sa purong pilak.
Nakita ni Basilio si Simoun na palabas ng bahay habang dala-dala ang magandang lamparang may lasong pula. Sumakay si Simoun sa kaniyang karwahe kasama ang kutserong si Sinong.
Sa loob ng bahay, labis ang kagalakan at pagmamayabang ni Don Timoteo dahil sa pagdating ng mga matataas na tao sa lipunan at ng Kapitan Heneral. Iniabot din ni Simoun ang lampara bilang regalo para sa ikakasal.
Mahalagang Aral
Ang galit at pagnanais ng ganti ay nagbubulag sa tao – Sa labis na kabituan at sakit na naranasan ni Basilio (mula sa ina, kapatid, at kay Juli), nayakap niya ang marahas na plano ni Simoun. Ipinapakita nitong kapag naghari ang poot, nawawala ang pagtitimpi at nagiging matabang ang puso kahit sa mga inosenteng masasaktan.
Ang hindi pantay na hustisya ay nagtutulak sa mamamayan sa pag-aalsa – Nang mawalan ng tiwala si Basilio sa legal na sistema dahil sa kawalan ng katarungan sa mga mangingibig at pamilya, naniwala siyang rebolber at dahas na lamang ang katapat ng mga may kapangyarihan. Ang pangaabuso ng lipunan ang mismong naghuhukay ng sarili nitong libingan.
Ang kababawan ng lipunang nakasandig sa karangyaan at kapangyarihan – Sa paghahanda ni Don Timoteo, mas pinahalagahan ang mamahaling palamuti, pilak, at pagpapakitang-tao para lamang maipagmalaki sa mga matataas na bisita at sa Kapitan Heneral. Ipinapakita nito ang kapalpakan ng lipunang mas masigasig magpayaman at sumipsip sa makapangyarihan kaysa sa moralidad at totoong kapakanan ng kapwa.