Mga Pangunahing Tauhan
Tano / Carolino – Ang apong sundalo ni Tandang Selo na nagpakita ng awa sa mga bilanggo, ngunit napilitang barilin ang matandang nakatayo sa bundok na napag-alaman niyang ang sarili pala niyang lolo.
Tandang Selo / Matanglawin (Amain) – Ang lolo ni Tano at ama ni Kabesang Tales na binaril at napatay ng sarili niyang apo habang nakikipaglaban sa tuktok ng kabundukan.
Mautang – Ang marahas at walang awang sundalo/berdugo na patuloy na nananakit at nagpapahirap sa mga inosenteng magsasaka bago siya nabaril at napatay ng mga tulisan.
Korporal – Ang pinuno ng mga kawal na nag-utos sa pinakabatang sundalo (Tano) na barilin at pasabugin ang utak ng matandang nakatayo sa tuktok ng bundok.
Buod ng Kabanata
Naging takot at bukabibig ng marami si Matanglawin dahil sa kaniyang patuloy na pag-atake sa mga lalawigan. Ang kaniyang galit ay bunga ng matinding pang-aapi sa kaniyang pamilya—ang pagkakamkam sa kaniyang lupa, pagkasakit ng asawa, pagkapipi ng ama (Tandang Selo), pagiging Carolino ng anak (Tano), pagkamatay ng anak na dalagita, at ang pagpapakamatay ni Juli.
Dinakip ng mga sundalo at guardia civil ang pitong walang laban na magsasaka at inakusahang mga tulisan. Itinali sila, pinaglakad nang nakayapak at walang sapin sa ulo sa ilalim ng nakakapasong init ng araw, habang patuloy na ginugulpi, pinapalo ng baril, at sinisipa ng cruel na berdugong si Mautang.
Ang pinakabatang sundalo (Carolino) ay naawa sa mga pinahihirapang magsasaka at pinalagpas ang kaniyang awa. Gayunpaman, iginiit ni Mautang na kailangan nilang maging marahas at magpakaberdigo dahil iyon ang kanilang tungkulin sa pamahalaan.
Habang naglalakad, pinalo muli ni Mautang ang isang magsasaka nang biglang may pumutok mula sa tuktok ng kabundukan. Tinamaan at bumagsak si Mautang. Nagkaroon ng palitan ng putok sa pagitan ng mga kawal at ng mga nagtatagong tulisan sa ibabaw ng mabatong bundok.
Inutusan ng korporal ang pinakabatang sundalo na barilin ang isang matandang nakatayo sa tuktok ng bundok na may hawak na ripleng nakatutok. Nang pilitin siya ng korporal, binaril ng batang sundalo ang matanda. Nang umakyat siya upang tingnan ang nabaril, doon niya napag-alalamang ang pinakabatang sundalo ay si Tano at ang matandang kaniyang nabaril at napatay ay ang sarili niyang lolo na si Tandang Selo. Bago pumanaw si Tandang Selo, itinuro nito ang sakahang lupa at niyakap ang kaniyang apong si Tano.
Mga Mahahalagang Aral
Ang Ironya at Tragedya ng Digmaan sa Kapwa Pilipino – Ipinakita sa tragikong pagpatay ni Tano sa kaniyang sariling lolong si Tandang Selo na sa oras ng labanan at bulag na pagsunod sa utos, ang magkakadugo at magkakababayan ang nagpapatayan. Nagpapaalala ito na ang kawalan ng pagkakaisa ay nagdudulot lamang ng sariling kasawian.
Ang Kalupitan at Kautusan ay Hindi Dahilan Upang Mawalan ng Awa – Ang ginawang pagmamaltrato ni Mautang at ng iba pang kawal sa mga inosenteng magsasaka ay nagpapakita ng kawalan ng hustisya at pagmamalasakit. Ang tunay na tungkulin ay dapat ginagampanan nang may katarungan at paggalang sa karapatang pantao, hindi sa pamamagitan ng pamamahiya at pagpapahirap.
Ang Kawalan ng Hustisya ang Nagtutulak sa Tao sa Pagrerebelde – Ang naging buhay ng pamilya ni Kabesang Tales (Matanglawin) ay patunay na kapag ang isang tao ay systematically na inaapi—inagawan ng lupa, pinagkaitan ng katarungan, at pinagkaitan ng payapang pamumuhay—ang galit at pagrerebelde ang nagiging huling pagpipilian para ipaglaban ang sariling karangalan.